Προυστ - Ξανακερδίζοντας τον χρόνο και ο θρίαμβος του ύφους

Ο άνθρωπος που συστηνόταν ως ποιητής και αδιαφορούσε για την πρόζα, κατάφερε να οικοδομήσει τον καθεδρικό του χρόνου, εγκαινιάζοντας την επόμενη μέρα για το μυθιστόρημα. Χωρίς αυτόν τον μοναδικό στυλίστα, η μνήμη μας θα ήταν σίγουρα πιο φτωχή - η οικουμενική μνήμη που δεν είναι παρά μια «αλχημεία των αισθήσεων» όπως την περιγράφει αριστουργηματικά ο Μαρσέλ Προυστ στον «Ξανακερδισμένο χρόνο» του.

Το «Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο» αποτελεί το μανιφέστο της ανθρώπινης εμπειρίας. Αν υπάρχει έστω ένα στοιχείο που εξασφαλίζει μια κοινή εντύπωση στο πολύτομο και αχανές μυθιστόρημα του Προυστ, αυτό δεν είναι άλλο από το ύφος. Κι ο Σοπενχάουερ πολύ ορθά επισημαίνει πως το ύφος δεν είναι κάτι αόριστο και ανεξήγητο αλλά κάτι απόλυτα συγκεκριμένο. Το ιδιαίτερο ύφος ενός συγγραφέα το δημιουργούν οι ιδέες του για τον άνθρωπο, για τα πράγματα, για τον κόσμο.

Ας διαβαστεί «Ο ξανακερδισμένος χρόνος», η τελευταία ενότητα, σαν αυτοτελές μυθιστόρημα, σαν ένα πολύχρωμο πανηγύρι της φιλοσοφίας. Οι συνεχείς στοχαστικές παρεκβάσεις του Προυστ μας θυμίζουν κάτι από τα πλούσια κείμενα του Ντοστογιέφσκι και του Μπαλζάκ. Μόνο που υπερτερούν σε επίπεδο ύφους και ποιητικής δύναμης. Φαίνεται πως αυτή η πολύχρονη περιπέτεια του ύφους, όπως ήταν ανέκαθεν το ευρωπαϊκό μυθιστόρημα, έφτασε στην κορύφωσή της σε ένα κείμενο που μοιάζει περισσότερο με ημερολόγιο και λιγότερο με μυθοπλασία.