Η δίκη ως κοινός παρονομαστής σε τρία κορυφαία μυθιστορήματα
Ντοστογιέφσκι, Κάφκα και Καμύ χρησιμοποιούν ως θεματικό πυρήνα μια δίκη
Τρία μυθιστορήματα που σηματοδοτούν με τον ένα ή τον άλλο τρόπο την αφηγηματική νεωτερικότητα έχουν ως θεματικό πυρήνα μια δίκη, αρχής γενομένης από το opus magnum του Ντοστογιέφσκι Αδερφοί Καραμάζοφ, που γράφτηκε τη διετία 1879-1880 και ταυτόχρονα δημοσιευόταν σε συνέχειες στο περιοδικό «Ρώσος Αγγελιοφόρος» μέχρι να εκδοθεί στην ολοκληρωμένη εκδοχή του την ίδια χρονιά.
Η Δίκη του Κάφκα άρχισε να γράφεται το 1914 και δημοσιεύτηκε μετά το θάνατο του συγγραφέα, το 1925. Ημιτελές έργο που εγκαινίασε τη νεωτερική αφηγηματική, περιγράφει την ανατιολόγητη σύλληψη και τον παράλογο δικαστικό αγώνα του Γιόζεφ Κ. Ο Ξένος του Καμύ εκδόθηκε το 1942, μεσούσης της Γερμανικής κατοχής στη Γαλλία, και διαδραματίζεται στην Αλγερία του μεσοπολέμου με κεντρικό επεισόδιο τον φόνο ενός Άραβα κάτω από τον καυτό ήλιο του μεσημεριού, φόνο που οδηγεί τον ήρωα του μυθιστορήματος στη γκιλοτίνα.
Και στα τρία μυθιστορήματα η δίκη ως θεματικός πυρήνας καταλαμβάνει σημαντικό μέρος της αφήγησης, καθώς η δικονομική διαδικασία περιγράφεται με κάθε λεπτομέρεια, ωστόσο παρατηρούνται αισθητές διαφορές. Στο ογκώδες μυθιστόρημα του Ντοστογιέφσκι η δίκη είναι καθαρά αφήγηση εσωτερικού χώρου, με σοβαρές αμφιβολίες για την ενοχή του κατηγορουμένου. Στο ημιτελές έργο του Κάφκα, η ενοχή ανάγεται στη σφαίρα του παραλόγου, έτσι ώστε να μην γνωρίζουμε καν για ποιο λόγο συλλαμβάνεται ο Γιόζεφ Κ. Υπάρχουν μάλιστα σοβαρές ασάφειες σχετικά με το δικαιϊκό σύστημα που διέπει την απονομή της δικαιοσύνης. Στο ευσύνοπτο αφήγημα του Καμύ, τέλος, το έγκλημα, ο θύτης και το θύμα είναι απολύτως ξεκάθαρα, λείπει ωστόσο ένα ευλογοφανές κίνητρο, με αποτέλεσμα να αποδίδονται όλα στον καυτό ήλιο που προκαλεί στιγμιαία παραφροσύνη στον δράστη. Προτού η υπόθεση φτάσει στο ακροατήριο, σημειώνεται ένα φιλοσοφικό μπρα ντε φερ σε συνέχειες μεταξύ ανακριτή και κατηγορουμένου.
Οι περιπέτειες των τριών πρωταγωνιστών με τον Νόμο αποτελούν σήμα κατατεθέν της νεωτερικότητας εγκαινιάζοντας την αποστολή της λογοτεχνίας στη σύγχρονη εποχή.
