«Μπίλι δε Κιντ»

Ο Ερίκ Βιγιάρ δεν είναι ιστοριογράφος, ούτε, όμως, και συγγραφέας ιστορικών μυθιστορημάτων. Έχει γράψει για τους δεσμούς των Γερμανών βιομηχάνων με τον Χίτλερ, για τον πόλεμο των χωρικών στη Γερμανία του αρχόμενου 16ου αιώνα, για την πτώση της Βαστίλης, για το Βελγικό Κογκό του Λεοπόλδου και για τη Γαλλική Ινδοκίνα, χωρίς να προσθέσει ούτε μια μυθοπλαστική πινελιά, δίχως να σπείρει ούτε μια μυθοπλαστική υπόνοια στην καυτή ιστορική του ύλη. Τα βιβλία του, παρόλα αυτά, αποτελούν χρωματισμένες και υπό γωνίαν ιστορικές αφηγήσεις. Μιλώ για αποδόσεις των πραγματικών γεγονότων σκηνοθετημένες με έναν αέρα ζωογόνας ελευθερίας, που συνδυάζοντας άγνωστες περιστάσεις της ιστορικής καθημερινότητας με τα συλλογικά τραύματα της κάθε εποχής καταλήγουν σε μια κριτική σύνθεση από την οποία δεν λείπουν συχνά ούτε η οργή ούτε το πάθος.

Μετατρέπει μια τέτοια μέθοδος τον Βιγιάρ σε στρατευμένο ή σε ταξικό συγγραφέα, όπως κατ’ επανάληψη έχει υποστηριχθεί στα καθ’ ημάς; Ναι, ο Βιγιάρ έχει θέσεις κατά της αυταρχικής εξουσίας, κατά της οικονομικής ανισότητας και κατά της αποικιοκρατίας, αλλά δεν σπαταλά τον εαυτό του καταγγέλλοντας τη δεσποτεία του κεφαλαίου και της πολιτικής του κυριαρχίας. Σκοπός του είναι πρωτίστως να δείξει τη λειτουργία της ανελέητης και εξαγριωτικής συνθήκης, η οποία βρίσκεται εγκατεστημένη στην καρδιά της Ιστορίας. Ο Βιγιάρ δεν τρέφει την ιδέα πως μπορεί κάτι να αλλάξει στην πύρινη πορεία της Ιστορίας και η ειρωνεία του γίνεται ενδεχομένως ασπίδα σωτηρίας για την απόγνωση που προκαλεί η ομόλογη παραδοχή. Δεν θέλω να το πω μελοδραματικά, αλλά οι αποκλεισμένοι της Ιστορίας (οι φτωχοί, οι ανυπεράσπιστοι και οι παντός είδους παραμερισμένοι) δεν επιτρέπουν στην απόγνωση να τους στερήσει από ένα μοναδικό προνόμιο: το να παίξουν στην κεντρική σκηνή.

Αυτήν ακριβώς τη συνθήκη θα παρακολουθήσουμε και στο καινούργιο βιβλίο του Βιγιάρ «Οι ορφανοί. Μια ιστορία του Μπίλι δε Κιντ», μετάφραση Στύλβα Πράσσου, Πόλις. Πίσω από τον διαβόητο κακοποιό της Άγριας Δύσης, ο Βιγιάρ θα ψαύσει τη φυσιογνωμία ενός φτωχού, μοναχικού και ορφανού παιδιού, που προσπαθεί να επιβιώσει σε έναν κόσμο πιστολάδων, ληστών και δολοφόνων. Μικρά και μεγάλα καθάρματα που θα μπουν στην υπηρεσία των καταπατητών και των αυθαίρετων κτηματιών, εξοντώνοντας για λογαριασμό τους τούς Ινδιάνους, εκδιώκοντας τους κατόχους μικρών περιουσιών και βοηθώντας τους ισχυρούς να εισβάλουν στην πολιτική σκηνή της αχανούς χώρας της ελευθερίας, για να τους πετάξουν κατόπιν σαν στυμμένες λεμονόκουπες. Τον Ιούλιο του 1881 ο σερίφης Πατ Γκάρετ θα βάλει τέρμα στη ζωή του Μπίλι, περνώντας το όνομά του από την επικράτεια της Ιστορίας στη σφαίρα του θρύλου.

Εκτός αλλά και εντός του βιβλίου του Βιγιάρ, ο Μπίλι δε Κιντ γεννήθηκε ως Henry McCarty στη Νέα Υόρκη το 1859 και έγινε γνωστός με το ψευδώνυμο William H. Bonney. Υπήρξε παράνομος, κλέφτης αλόγων και οπλοφόρος, συνδεδεμένος με περίπου εννέα φόνους, εκ των οποίων τέσσερις θεωρούνται βέβαιοι. Η φήμη του εκτοξεύτηκε κατά την περίοδο Lincoln County War (1878) στο Νέο Μεξικό, όπου εντάχθηκε στους Regulators, μια ομάδα που συγκρούστηκε με αντίπαλες φατρίες για τον έλεγχο του εμπορίου. Συνελήφθη το 1880, και καταδικάστηκε σε θάνατο για φόνο, αλλά δραπέτευσε σκοτώνοντας δύο δεσμοφύλακες. Τελικά σκοτώθηκε από τον Γκάρετ, σε ηλικία μόλις 21 ετών.

Η ιστοριογραφία για τον Μπίλι δε Κιντ κινείται ανάμεσα σε δύο πόλους: τεκμηριωμένη ιστορία και λαϊκός μύθος, που τον μετατρέπει σε ηρωική ή σε τραγική φιγούρα. Σημαντική είναι η μελέτη του Alfred Adler, που εξετάζει πώς η μορφή του Μπίλι δε Κιντ λειτουργεί ως επικός πυρήνας, όπου η ιστορία μετασχηματίζεται σε λαϊκό αφήγημα, όπως συμβαίνει με ηρωικές μορφές άλλων πολιτισμών. Η λογοτεχνική πρόσληψη του Μπίλι δε Κιντ είναι τεράστια και πολυεπίπεδη: ξεχωρίζουν Michael Ondaatje «The Collected Works of Billy Kid», ένα υβριδικό έργο που ανασυνθέτει ποιητικά τον μύθο, και Gore Vidal «Billy the Kid», μυθιστόρημα βασισμένο σε εκτενή ιστορική έρευνα, που προσφέρει μια πιο ρεαλιστική, δραματοποιημένη εκδοχή της ζωής του. Ο Μπίλι δε Κιντ έχει εμπνεύσει περισσότερες από πενήντα ταινίες, τηλεοπτικές σειρές και αμέτρητα έργα τέχνης.

Ο Βιγιάρ δεν παραπέμπει στο συγκεκριμένο έργο πλην το πνεύμα της αφήγησής του, όχι η αφηγηματική του μέθοδος, το πλησιάζουν: ο Μπίλι αποκλεισμένος της Ιστορίας και συνάμα θρύλος και φάντασμα που θα αστράψει στον σκοτεινό ουρανό μιας βαριάς κοινωνίας και εποχής.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ