Πρωτορεμπέτες: Ποιοι έπαιζαν μπουζούκι πριν από τον Μάρκο Βαμβακάρη

Είναι αλήθεια ότι χάρις στον Μάρκο Βαμβακάρη το αστικό λαϊκό τραγούδι απέκτησε πρόσωπο και ραχοκοκαλιά. Χωρίς τον πατριάρχη του ρεμπέτικου ίσως να μην μιλούσαμε σήμερα για τους... ρεμπέτες του ντουνιά. Μην γελιόμαστε: Από τον Βαμβακάρη εμπνεύστηκαν οι μεταγενέστεροι δημιουργοί, ο Παπαϊωάννου, ο Χατζηχρήστος, ο Μπαγιαντέρας, ο Χιώτης, ο Τσιτσάνης, ο Μητσάκης, ο Καλδάρας...

Ίσως όλα να ξεκίνησαν από το πειραιώτικο καφενεδάκι του Μπάτη στην πλατεία Καραϊσκάκη όπου μαζευόταν η αφρόκρεμα του λιμανιού. Εκεί, καταπώς φαίνεται μπήκαν τα θεμέλια του ρεμπέτικου. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν προϋπήρχαν μπουζουξήδες και μπουζούκια. Ο Βαμβακάρης μιλά για Συριανούς οργανοπαίκτες που τους ονοματίζει έναν προς έναν. Ο ίδιος άκουσε κατά τύχη τον Νίκο Αϊβαλιώτη στον Πειραιά και η εμπειρία αυτή του άλλαξε τη ζωή. Άρχισε να μαθαίνει μπουζούκι και να γράφει τα πρώτα του τραγούδια.

Στη βιογραφία του ο Νίκος Μάθεσης, ο περίφημος Τρελάκιας, βάζει τα πράγματα στη θέση του. Τονίζει ο Μάθεσης:

Δεν υπήρχανε τότε επαγγελματίες μπουζουξήδες. Μόνο παλιοί μάγκες έπαιζαν μπουζούκι, παλιοί κατάδικοι, γεροντόμαγκες, μόρτηδες και άλλοι της πιάτσας: Ο Μιμίκος ο αραμπατζής, ο Τσίμπλης, ο Γυαλιάς, ο Παράκις, ο Γαβρήλος. Αυτός ο Γαβρήλος ήταν θείος του Μπάτη, αδερφός της μάνας του, παλιός μάγκας, κι έπαιζε ταξίμια που σου άγγιζε την καρδιά. Ο Γαβρήλος έμαθε μπουζούκι τον Σκριβάνο και τους άλλους. Αυτός έμαε μπαγλαμά τον Μπάτη. Ο Μπάτης είναι ο πιο πλαιός από τους μπουζουξήδες. Αλλά όταν μιλάμε για τον Μπάτη, μιλάμε για το ρεμπέτικο, και για την ιστορία του Πειραιάς. Εκτός από τον Σκριβάνο και τους άλλους έπαιζε μπουζούκι κι ο πατέρας του Κερομύτη, ο Χαρίλαος. Από τους πρώτους ήτανε κι ο Στεφανάκης, ο Σπιτάμπελος. Μέχρι το 1930 κανείς δεν είχε βγάλει δίσκο με μπουζούκι, μόνο ο Γιοβάν Τσαούς, που είχε τούρκικο όργανο που έμοιαζε σαν μπουζούκι.

Επιπρόσθετα ο πρώτος που έκανε δίσκο στην Ελλάδα ως μπουζουξής ήταν ο Αθανάσιος Μανέτας το 1931. Από μαρτυρίες παλιών μουσικών του μεσοπολέμου γνωρίζουμε σήμερα εκτός των άλλων και μπουζουξήδες όπως ο Ζυμαρίτης και ο Τζανέας.