Φρίντριχ Νίτσε - Τον έχασε η μουσική, τον κέρδισε η φιλοσοφία

Μιλάμε για τον Νίτσε και το μυαλό μας πηγαίνει αυτομάτως στη φιλοσοφία. Ωστόσο ο μεγάλος Γερμανός φιλόσοφος δεν ήταν μια μονοδιάστατη διάνοια. Μέσα στην ψυχή του έριζαν δύο μεγάλες αγάπες από τις οποίες η μουσική ήταν η πρώτη και πιθανότατα η πραγματική. Ο τελάλης της φιλοσοφίας στα πρώτα χρόνια της νεωτερικότητας καταγόταν από μια οικογένεια ιερέων στην οποία η μουσική και η θεολογία πήγαιναν χέρι-χέρι. Ήδη στην ηλικία των επτά ετών ο Φρίντριχ ήταν ένας καταξιωμένος πιανίστας και οργανίστας. Πρόσφατες ηχογραφήσεις αποτύπωσαν συνθέσεις του για πιάνο. Στο βιβλίο του «Αναμνήσεις από τη Ζωή μου», ο Νίτσε καταλογράφησε συστηματικά τις μουσικές δημιουργίες του αποδεικνύοντας πως είχε 46 έργα στο ενεργητικό του. Τα νιτσεϊκά Lieder σε στίχους του Κλάους Γκροθ, του Ούγγρου ποιητή Σάντορ Πετέφι, του Πούσκιν και του Χόφμαν φον Φάλερσλεμπεν, γράφτηκαν «σε ένα είδος βάρβαρης φρενίτιδας, καθώς ο δαίμονας της μουσικής με κατέλαβε». Ο Νίτσε ήταν ουσιαστικά αυτοδίδακτος και περιέγραφε τον εαυτό του ως ένα άθλιο νεαρό που βασάνιζε το πιάνο του σε σημείο που να αντλεί από αυτό κραυγές απελπισίας, που με τα ίδια του τα χέρια σηκώνει μπροστά του τον βάλτο των πιο θλιβερών αρμονιών.

Ο «Ύμνος στη Ζωή» του Νίτσε βασίζεται σε κείμενο της Λου Σαλομέ, ψυχαναλύτριας και πολυταξιδεμένης συγγραφέως, αφηγήτριας και δοκιμιογράφου ρωσικής καταγωγής. Σε κάποιο λογοτεχνικό σαλόνι, η Σαλομέ γνώρισε τον συγγραφέα Πολ Ρε, ο οποίος της έκανε αμέσως πρόταση γάμου. Η Σαλομέ αρνήθηκε και πρότεινε τη δημιουργία μιας ακαδημαϊκής κοινότητας, στην οποία προσχώρησε ο Νίτσε τον Απρίλιο του 1882 θύμα κι αυτός της γοητείας της. Η σαγηνευτική Σαλομέ τον απέρριψε δύο φορές.

Η Λου Σαλομέ

Η Σαλομέ, ο Ρε και ο Νίτσε σχημάτισαν ένα τρίγωνο φιλίας και ταξίδεψαν αναζητώντας να ιδρύσουν την κοινότητά τους σε ένα εγκαταλελειμμένο μοναστήρι, αλλά επειδή δεν βρέθηκε κατάλληλη τοποθεσία, το σχέδιο απέτυχε. Βρίσκουμε μια ενδιαφέρουσα αξιολόγηση του Νίτσε από τη Σαλομέ, η οποία αναφέρει: «Όσο πιο ψηλά ανέβαινε ως φιλόσοφος στην εξύψωση της ζωής, τόσο πιο βαθιά υπέφερε, ως άνθρωπος, από τις δικές του διδασκαλίες για τη ζωή. Αυτή η μάχη μέσα στην ψυχή του, η αληθινή πηγή της φιλοσοφίας των τελευταίων χρόνων του, αναπαρίσταται μόνο ατελώς στα λόγια και τα βιβλία του, αλλά ηχεί ίσως βαθύτερα στη μουσική του στο ποίημά μου "Ύμνος στη Ζωή"».

Ως καθηγητής Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο της Βασιλείας, ο Νίτσε ανέπτυξε δεσμούς φιλίας με την Κόζιμα και τον Ρίχαρντ Βάγκνερ, οι οποίοι ζούσαν τότε στην Ελβετία εξόριστοι. Ήταν τακτικός θαμώνας και είχε μάλιστα και το δικό του δωμάτιο στο Τρίμπσεν. Είναι γνωστό ότι ο Νίτσε ερωτεύτηκε την Κόζιμα Βάγκνερ και πιθανότατα συνέθεσε κάποια μουσική για χάρη της. Ο Νίτσε αφιέρωσε το πρώτο του βιβλίο, «Η Γέννηση της Τραγωδίας», στον Βάγκνερ, ανακηρύσσοντας τη μουσική του Γερμανού συνθέτη ως τη σύγχρονη αναγέννηση. Το πρώτο μέρος του βιβλίου αναπτύχθηκε από μακρές συζητήσεις μεταξύ του Νίτσε, της Κόζιμα και του Βάγκνερ, την εποχή που ο τελευταίος άρχισε να ασχολείται με τον μύθο του «Κύκλου των δαχτυλιδιών».