Ποιος είπε ότι η Ιστορία αναζητά την αλήθεια;

Ο ανθρώπινος πολιτισμός θεμελιώθηκε πάνω σε θεωρητικά πεδία που με τον καιρό απέκτησαν μια αξιωματική αν όχι αδικαιολόγητη αυτονομία. Η Ιστορία ως παράγοντας της εξέλιξης του ανθρώπου είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της αυθαιρεσίας.

Η Χεγκελιανή άποψη ότι η Ιστορία δεν είναι μια τυχαία σειρά γεγονότων αλλά μια ορθολογική και σκόπιμη διαδικασία εξέλιξης επηρέασε όχι μόνο φιλοσόφους αλλά και συγγραφείς όπως ο Τολστόι, ο οποίος στο μνημειώδες «Πόλεμος και Ειρήνη» αντλεί έμπνευση από όσα επισημαίνει ο Χέγκελ, για να κονιορτοποιήσει τη δόξα και το υποτιθέμενο μεγαλείο του Ναπολέοντα.

Η Ιστορία, ωστόσο, παραμένει στο απυρόβλητο και αντιμετωπίζεται ως επιστήμη που αναζητά με πάθος και μέθοδο την αλήθεια. Ακούμε συχνά πως «Η Ιστορία επαναλαμβάνεται» ή «Η Ιστορία διδάσκει». Υπάρχει όμως και ένας σοβαρός αντίλογος πως η Ιατορία είναι ένα παιχνίδι που μας παραπλανά εθίζοντάς μας στην αναγκαιότητα των πολέμων, των μεγάλων προσωπικοτήτων, της ανελευθερίας και των μαζικών εγκλημάτων. Και όλα αυτά αντιμετωπίζονται από τους Ιστορικούς ως προϋποθέσεις για την επιθυμητή εξέλιξη του ανθρώπινου είδους. «Η Ιστορία επαναλαμβάνεται» γιατί «διδάσκει», διδάσκει ένα λάθος τρόπο επίλυσης των διαφορών ανάμεσα στους λαούς και στις κοινωνικές τάξεις. Επαναλαμβάνεται γιατί στη ρίζα της ενεργεί η ανθρώπινη φύση, όπως την μελέτησαν σε βάθος συγγραφείς σαν τον Μπαλζάκ ή τον Ντοστογιέφσκι.

Στην πραγματικότητα η Ιστορία, που εμφανίζεται με τον μανδύα της αντικειμενικότητας, είναι μια επινόηση συχνά αυθαίρετη και μεροληπτική και όχι μια α πριόρι φυσική δύναμη που συμμετέχει ενεργά στην εξέλιξη του ανθρώπου.