Η μουσική, η ζωγραφική και η λογοτεχνία στον χώρο και στον χρόνο

Ο Ιγκόρ Στραβίνσκι, αυτός ο δαιμόνιος ανανεωτής της παγκόσμιας μουσικής, στον εικοστό αιώνα, σε μια σειρά διαλέξεων που κλήθηκε να δώσει στο Χάρβαρντ την περίοδο 1939-1940 επεσήμανε ορθά πως η μουσική είναι η τέχνη του χρόνου, «τέχνη που βασίζεται στην χρονική διαδοχή και απαιτεί μια εγρήγορση της μνήμης».

Η μουσική είναι μια χρονική τέχνη, τονίζει ο Στραβίνσκι, προϋποθέτει πριν απ' όλα μια κάποια οργάνωση στο χρόνο μια χρονο-ταξία... Οι νόμοι που ρυθμίζουν τους ήχους απαιτούν την ύπαρξη του μέτρου ως μιας σταθερής και μετρήσιμης αξίας, μέσω της οποίας μπορεί να εκφραστεί ο ρυθμός, ως μορφολογικό στοιχείο.

Αντίθετα με τη χρονικότητα της μουικής, η ζωγραφική είναι μια χωρική τέχνη. Οι εικαστικές τέχνες μας αποκαλύπτονται στον χώρο. Πρώτα αποκτούμε μια συνολική εντύπωση τοποθετημένη μέσα σε ένα περιβάλλον και μετά ανακαλύπτουμε με την ησυχία μας μία-μία τις λεπτομέρειες.

Η υπεροχή της λογοτεχνίας, αν μπορεί να ειπωθεί κάτι τέτοιο, έγκειται στο γεγονός πως είναι μια τέχνη που λειτουργεί τόσο στον χώρο όσο και στον χρόνο. Χρειαζόμαστε τις τρεις διαστάσεις του χώρου αλλά και την χρονική διάσταση, προκειμένου να αντιληφθούμε όσα διαδραματίζονται στις σελίδες ενός βιβλίου. Οι λέξεις συγκρατούν μέσα τους τον ήχο, τα χρώματα, τα σχήματα και τις μορφές με μια περιγραφική και συναισθηματική δύναμη που μας εκπλήσσει. Η λογοτεχνία μοιάζει έτσι σαν να συνθέτει τη μουσική και την εικαστική πραγματικότητα σε ένα και αδιαίρετο στοιχείο.