Ο Κλοντ Ντεμπυσύ και η μαγεία των ινδονησιακών γκαμελάν

Δεν υπάρχουν πολλοί συνθέτες που μπορούν να καυχηθούν ότι υπήρξαν ζωντανές γέφυρες για το πέρασμα από την κλασική μουσική στη μοντέρνα του 20ου αιώνα. Είναι ένας ακόμα λόγος για τον οποίο ο Κλοντ Ντεμπυσύ θεωρείται κορυφαία φυσιογνωμία της μουσικής. Γιος Κομμουνάρου, μεγάλωσε σε ένα οικογενειακό κλίμα διόλου ευνοϊκό με οικονομικές και άλλες δυσκολίες αλλά ευτύχησε να διακρίνουν κάποιοι το ταλέντο του και να εισαχθεί νωρίς στο Κονσερβατόριο του Παρισιού. Αργότερα πήρε τριετή υποτροφία για τη Βίλα των Μεδίκων, μπαίνοντας σε ένα κόσμο με άπειρες δυνατότητες. Ακολούθησαν ταξίδια και γνωριμίες με σημαντικούς ανθρώπους όπως ο Τσαϊκόφσκι και ο Μουσόργκσι, η επαφή με τον οποίο τον βοήθησε να ξεφύγει από την επιρροή του Βάγκνερ. Μπαίνοντας στη συνέχεια σε ένα κύκλο ανθρώπων όπως ο Μαλαρμέ, ο Ντεγκά, ο Πολ Βαλερί και ο Ραβέλ αποκτά συνείδηση της ύψιστης αποστολής του σε αυτό τον κόσμο. Βρισκόμαστε στο 1903, όταν ο σαραντάχρονος Ντεμπυσύ που θεωρείται πρεσβευτής του μουσικού ιμπρεσιονισμού θα συνθέσει τις περίφημε Estampes με πρώτο μέρος τις Παγόδες.

Δεδομένου ότι δεν ταξίδεψε ποτέ εκτός Ευρώπης [συνήθιζε να λέει «Όταν κάποιος δεν έχει την οικονομική δυνατότητα να ταξιδέψει, καλύτερα να έχει λίγη φαντασία»], η πρώτη συνάντηση του Ντεμπυσύ με τα κρουστά μουσικά σύνολα από την Ιάβα και το Μπαλί, τα γκαμελάν, πρέπει να έγινε το 1889 στην έκθεση του Παρισιού, όπου άκουσε τα μεταλλόφωνα. Άκουσε, όμως, να παίζεται κι ένα μεγαλύτερο σύνολο το 1900. Αυτό τον γοήτευσε και επηρέασε τη γραφή του από πολλές απόψεις, σύμφωνα με τον μελετητή Kiyoshi Tamagawa (Echoes from the Far East, 2019): επαναλήψεις μεγάλης κλίμακας βασισμένες σε συμμετρικά μοτίβα που δεν είναι δυτικά, ολότελα τονικές και πεντατονικές κλίμακες που απηχούν στα slendro και pelog κουρδίσματα των γκαμελάν (στοιχείο που εντοπίζεται ειδικά στις Παγόδες). Τα κουρδίσματα αυτά δεν έχουν καμία σχέση με το δυτικό σύστημα μείζονος-ελάσσονος, καθώς αναδεικνύουν τα ηχοχρώματα των γκαμελάν μέσω του συντονισμού, με ήχους που παραπέμπουν στα γκονγκ σε συνδυασμό με γρήγορες ελαφριές νότες ατις άνω «φωνές». Η Μαργκερίτ Λονγκ είχε πει ότι ο Debussy έπαιζε σαν να ήταν ο ίδιος μια ορχήστρα χάρις στο πλουραλιστικό ύφος που κατείχε στο πιάνο. Φανταστείτε τον τώρα να ερμηνεύει ο ίδιος τις Παγόδες του.