Η δυσοίωνη έκθεση της Κομισιόν για το δημογραφικό στην Ελλάδα

Μια ιδιαίτερα δυσοίωνη εικόνα για το δημογραφικό μέλλον της Ελλάδας αποτυπώνει η νέα έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη γήρανση του πληθυσμού, η οποία προβλέπει ότι η χώρα μας θα χάσει περισσότερο από το ένα τέταρτο των κατοίκων της μέσα στις επόμενες δεκαετίες.

Σύμφωνα με την έκθεση «2027 Ageing Report: Underlying Assumptions and Projection Methodologies», που δημοσιεύθηκε τον Νοέμβριο του 2026, ο πληθυσμός της Ελλάδας αναμένεται να μειωθεί από περίπου 10,4 εκατομμύρια το 2025 σε μόλις 7,6 εκατομμύρια το 2080, καταγράφοντας πτώση της τάξης του 26%.

Πρόκειται για μια απώλεια περίπου 2,8 εκατομμυρίων κατοίκων, η οποία συνοδεύεται από ριζική μεταβολή στην ηλικιακή σύνθεση της χώρας: λιγότεροι νέοι, λιγότεροι άνθρωποι σε παραγωγική ηλικία και ολοένα μεγαλύτερο ποσοστό ηλικιωμένων.

Οι προβολές της Κομισιόν δείχνουν ότι η πληθυσμιακή συρρίκνωση θα εξελιχθεί σταδιακά, χωρίς να περιορίζεται στις τελευταίες δεκαετίες του αιώνα. Ο πληθυσμός εκτιμάται ότι θα υποχωρήσει στα 10,2 εκατομμύρια το 2030, στα 9,7 εκατομμύρια το 2040 και στα 9,2 εκατομμύρια το 2050. Η πτωτική πορεία συνεχίζεται, με την Ελλάδα να προβλέπεται ότι θα αριθμεί 8,6 εκατομμύρια κατοίκους το 2060 και περίπου 8 εκατομμύρια το 2070, πριν φτάσει στα 7,6 εκατομμύρια το 2080.

Γιατί μειώνεται ο πληθυσμός της Ελλάδας

Στον πυρήνα του δημογραφικού προβλήματος βρίσκεται η χαμηλή γεννητικότητα, η οποία, σε συνδυασμό με τη συνεχιζόμενη γήρανση του πληθυσμού, διαμορφώνει συνθήκες μακροχρόνιας πληθυσμιακής συρρίκνωσης.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της έκθεσης, ο δείκτης γονιμότητας στην Ελλάδα διαμορφώθηκε το 2024 στο 1,24 παιδί ανά γυναίκα, ενώ για το 2025 εκτιμάται στο 1,20. Πρόκειται για επίπεδα σημαντικά χαμηλότερα από το όριο των περίπου 2,1 παιδιών ανά γυναίκα που απαιτείται για τη φυσική αναπλήρωση των γενεών, όταν δεν συνυπολογίζεται η μετανάστευση.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προβλέπει ότι ο δείκτης θα ανακάμψει σταδιακά, φτάνοντας στο 1,34 το 2040 και στο 1,45 το 2080. Ωστόσο, ακόμη και αυτή η βελτίωση δεν επαρκεί για να ανατρέψει τη μακροχρόνια δημογραφική υποχώρηση.

Η έκθεση επισημαίνει ότι η χαμηλή γονιμότητα στις ευρωπαϊκές κοινωνίες συνδέεται, μεταξύ άλλων, με την αναβολή της απόκτησης παιδιών, είτε λόγω προσωπικών επιλογών είτε εξαιτίας συνθηκών αβεβαιότητας. Παράλληλα, η τεκνοποίηση σε μεγαλύτερες ηλικίες έχει γίνει περισσότερο κοινωνικά αποδεκτή, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι όλες οι γεννήσεις που αναβάλλονται πραγματοποιούνται τελικά.

Οι παραπάνω επισημάνσεις αφορούν τις ευρωπαϊκές δημογραφικές τάσεις συνολικά και όχι μια ειδική διερεύνηση των κοινωνικών και οικονομικών αιτίων της υπογεννητικότητας στην Ελλάδα.

Ένας ακόμη παράγοντας που καθορίζει τις πληθυσμιακές εξελίξεις είναι η μετανάστευση. Για την Ελλάδα, η έκθεση προβλέπει θετικό μεταναστευτικό ισοζύγιο σε όλη την περίοδο των προβολών, με περίπου 42.000 περισσότερες αφίξεις από αναχωρήσεις το 2025, 22.000 το 2050 και 31.000 το 2080.

Ωστόσο, ακόμη και με θετικό μεταναστευτικό ισοζύγιο, ο πληθυσμός της χώρας προβλέπεται να συνεχίσει να μειώνεται, καθώς η επίδραση της χαμηλής γεννητικότητας και της γήρανσης δεν αντισταθμίζεται επαρκώς.

Μια χώρα που γερνά ολοένα περισσότερο

Πέρα από τη μείωση του συνολικού πληθυσμού, ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και η μεταβολή της ηλικιακής του σύνθεσης.

Το 2025, οι πολίτες ηλικίας 65 ετών και άνω αντιστοιχούν στο 23,9% του πληθυσμού της Ελλάδας. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Κομισιόν, το ποσοστό αυτό θα αυξηθεί στο 31,1% το 2040 και στο 34,9% το 2050, ενώ το 2080 θα διαμορφωθεί στο 34,6%.

Με άλλα λόγια, περισσότεροι από ένας στους τρεις κατοίκους της Ελλάδας θα είναι ηλικίας τουλάχιστον 65 ετών στα μέσα και στο τέλος του αιώνα.

Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η εξέλιξη του πληθυσμού ηλικίας 80 ετών και άνω. Από το 7,2% του συνολικού πληθυσμού το 2025, το ποσοστό του εκτιμάται ότι θα φτάσει στο 13% το 2050 και στο 14,9% το 2080.

Την ίδια στιγμή, το προσδόκιμο ζωής αναμένεται να αυξηθεί σημαντικά. Για τους άνδρες, από τα 79,5 έτη το 2025 προβλέπεται να φτάσει στα 86,4 το 2080, ενώ για τις γυναίκες από τα 84,5 στα 90,1 έτη.

Η αύξηση του προσδόκιμου ζωής αποτελεί θετική εξέλιξη, ωστόσο, σε συνδυασμό με τη χαμηλή γεννητικότητα και τη μείωση των νεότερων ηλικιακών ομάδων, εντείνει τη δημογραφική γήρανση.

Συρρικνώνεται και ο πληθυσμός σε παραγωγική ηλικία

Οι δημογραφικές μεταβολές αναμένεται να επηρεάσουν σημαντικά και την ελληνική οικονομία, καθώς η μείωση του πληθυσμού συνοδεύεται από αντίστοιχη συρρίκνωση του διαθέσιμου εργατικού δυναμικού.

Σύμφωνα με την έκθεση, ο πληθυσμός ηλικίας 20 έως 64 ετών στην Ελλάδα προβλέπεται να περιοριστεί από περίπου 6 εκατομμύρια το 2025 σε 3,8 εκατομμύρια το 2080, δηλαδή να μειωθεί κατά περίπου 2,2 εκατομμύρια ανθρώπους.

Παράλληλα, το ποσοστό των ατόμων αυτής της ηλικιακής ομάδας στο σύνολο του πληθυσμού εκτιμάται ότι θα μειωθεί από 58% σε 50%.

Η εξέλιξη αυτή αναδεικνύει τις προκλήσεις που δημιουργεί η γήρανση για την αγορά εργασίας, την οικονομική ανάπτυξη, το ασφαλιστικό σύστημα, τις υπηρεσίες υγείας και τη μακροχρόνια φροντίδα.

Πώς διαμορφώνεται η εικόνα στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Το δημογραφικό πρόβλημα δεν περιορίζεται στην Ελλάδα, αλλά αφορά το σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αν και με σημαντικές διαφοροποιήσεις μεταξύ των κρατών-μελών.

Σύμφωνα με την έκθεση της Κομισιόν, ο συνολικός πληθυσμός της ΕΕ αναμένεται να αυξηθεί οριακά από τα 452 εκατομμύρια το 2025 στα 453 εκατομμύρια το 2029, προτού αρχίσει να μειώνεται, φτάνοντας στα 414 εκατομμύρια το 2080.

Πρόκειται για συνολική μείωση της τάξης του 8%.

Οι διαφορές μεταξύ των χωρών είναι σημαντικές. Η Λετονία προβλέπεται να χάσει το 30% του πληθυσμού της, η Λιθουανία το 28%, η Βουλγαρία το 27% και η Πολωνία, όπως και η Ελλάδα, περίπου το 26%. Αντίθετα, το Λουξεμβούργο αναμένεται να καταγράψει αύξηση 41%, η Μάλτα 31%, η Ιρλανδία 18% και η Κύπρος 12%.

Παρά τις διαφοροποιήσεις, η γήρανση αποτελεί κοινό χαρακτηριστικό όλων των κρατών-μελών. Το ποσοστό των κατοίκων ηλικίας 65 ετών και άνω στην ΕΕ προβλέπεται να αυξηθεί από περίπου 22% σήμερα σε 33% το 2080, ενώ το ποσοστό όσων είναι άνω των 80 ετών θα υπερδιπλασιαστεί, από 6% σε 14%.

Την ίδια περίοδο, ο πληθυσμός ηλικίας 20 έως 64 ετών αναμένεται να μειωθεί από το 58% στο 51% του συνολικού πληθυσμού της ΕΕ.

Η Κομισιόν εκτιμά επίσης ότι το ευρωπαϊκό εργατικό δυναμικό θα συρρικνωθεί κατά 36 εκατομμύρια ανθρώπους, ή κατά 17%, μεταξύ 2025 και 2080, παρά την προβλεπόμενη αύξηση της συμμετοχής των γυναικών και των εργαζομένων μεγαλύτερης ηλικίας στην αγορά εργασίας.

Η εικόνα που προκύπτει είναι εκείνη μιας Ευρώπης με λιγότερους κατοίκους, μεγαλύτερο ποσοστό ηλικιωμένων και αυξανόμενες πιέσεις στις οικονομίες και στα συστήματα κοινωνικής προστασίας.

Για την Ελλάδα, ωστόσο, οι προβλέψεις είναι ιδιαίτερα ανησυχητικές, καθώς η μείωση του πληθυσμού αναμένεται να είναι πολύ εντονότερη από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Οι εκτιμήσεις αυτές αποτελούν μακροχρόνιες δημογραφικές προβολές και όχι βέβαιες εξελίξεις. Βασίζονται σε συγκεκριμένες παραδοχές για τη γεννητικότητα, τη θνησιμότητα και τις μεταναστευτικές ροές, καθώς και στην υπόθεση ότι δεν θα υπάρξουν νέες αλλαγές πολιτικής που θα επηρεάσουν ουσιαστικά τις τάσεις αυτές.

Ωστόσο, αποτυπώνουν το μέγεθος της δημογραφικής πρόκλησης που αντιμετωπίζει η χώρα, καθώς ακόμη και η σταδιακή ανάκαμψη της γεννητικότητας που προβλέπει η Κομισιόν δεν αρκεί, με τα σημερινά δεδομένα, για να ανακόψει τη μείωση και τη γήρανση του ελληνικού πληθυσμού.

Πηγή:news247.gr