Το ζήτημα της ελευθερίας

Ο Σαρτρ ισχυρίζεται ότι η ελευθερία είναι εμπερία, εμπειρία που παραμένει συνδεδεμένη με τον μελλονιτκό χρόνο, τον πραγματικό χρόνο της ανθρώπινης ύπαρξης. Το χτες ανήκει ολοκληρωτικά στην αιτιότητα. Μια πράξη στο παρελθόν εξετάζεται υπό το πρίσμα της αιτίας που την προκάλεσε. Τίποτε δεν μπορεί να αλλάξει πια. Ίσως μόνο η επαναξιολόγησή της. Το αύριο, αντίθετα, είναι το ελεύθερο πεδίο της τελικότητας. Ένα πεδίο που προσφέρεται στην ελεύθερη βούληση του ανθρώπου.

Το μέλλον είναι προϊόν φαντασίας. Κανείς δεν το γνωρίζει, όλοι προσπαθούμε να το φανταστούμε, κάνουμε χίλιες υποθέσεις και συνήθως πέφτουμε έξω εν όλω ή εν μέρει. Ωστόσο έχουμε το δικαίωμα να θέσουμε στόχους, να διατηρήσουμε ακέραιη την ελπίδα και τις επιθυμίες μας, τα όνειρα και τις προσδοκίες μας. Το μέλλον είναι σαν ένα μυθιστόρημα που γράφει ο καθένας μας ξεχωριστά, ώσπου να γίνει στιγμιαία παρόν και ύστερα να χαθεί στον καιάδα του χρόνου.

Ο άνθρωπος σε αυτό το παιχνίδι με τον χρόνο είναι ελεύθερος να δημιουργήσει τις αξίες του, να πιστέψει σ' ένα Θεό ή να μην πιστέψει, να αγαπήσει κάοοιον, να αδιαφορήσει, να χαρεί ή να λυπηθεί, να σκεφτεί και να πράξει σύμφωνα με τη διάθεσή του. Αν δεν το κάνει πάντα, είναι γιατί τον συγκρατεί ο φόβος των συνεπειών, η ενοχή ή η ηθική του. Κι αυτή η ελευθερία υπό όρους, όμως, έχει τη σημασία της.