Το κονσέρτο του Αρανχουέθ - Η μουσική της αγωνίας και της ελπίδας

Ο Χοακίν Ροδρίγο (1901-1999) πατώντας στα βήματα του Ντβόρζακ, του Μπάρτοκ, του Μπραμς και του Στραβίνσκι είδε τη μουσική σαν ενιαία επικράτεια αξιοποιώντας τις κλασικές σπουδές του αλλά και την ανεξάντλητη φλέβα της λαϊκής μουσικής. Ακολουθώντας ένα εντελώς προσωπικό δρόμο διαμόρφωσε το νεοκλασικό ύφος για το οποίο είναι πλέον γνωστός ο τυφλός Ισπανός συνθέτης του περίφημου κονσέρτου του Αρανχοιυέθ (1939), γραμμένου για κιθάρα. Αυτό που ίσως δεν είναι πολύ γνωστό είναι ότι το κονσέρτο αυτό το συνέθεσε εξ ολοκλήρου στο πιάνο, καθώς ο ίδιος ήταν πιανίστας, συνθέτοντας σε Braille και υπαγορεύοντας μέτρο προς μέτρο τις νότες και τη ρυθμική αγωγή σε έναν αντιγραφέα καθώς και τις σχετικές οδηγίες ενορχήστρωσης.

Ο τίτλος του κονσέρτου παραπέμπει στους κήπους του βασιλικού παλατιού του Αρανχουέθ, του οποίου η κατασκευή ξεκίνησε το 1587. Το παλάτι βρίσκεται λίγα χιλιόμετρα νότια της Μαδρίτης και λειτουργεί ως εαρινό θέρετρο. Εκεί πέρασαν το μήνα του μέλιτος ο Χοακίν Ροδρίγο και η σύζυγός του Βικτόρια Καμχί, επίσης πιανίστρια. Την εποχή εκείνη η Βικτόρια περίμενε παιδί αλλά η εγκυμοσύνη δεν είχε αίσιο τέλος και η Βικτόρια, που τελικά απέβαλε, κινδύνευε σοβαρά να χάσει και τη ζωή της. Ο Χοακίν Ρονδρίγο βρέθηκε σε απόγνωση θρηνώντας για το χαμό του παιδιού ενώ την ίδια στιγμή αγωνιούσε για τη ζωή της συζύγου του. Μόλις το 1986 η Βικτόρια Καμχί αποκάλυψε αυτή τη βιογραφική σκηνή όπως μελοποιήθηκε στο Adagio του κομματιού. Ο παλμός αυτής της κίνησης εκπορεύεται από τον εύθραυστο καρδιακό παλμό της εγκύου όσο και από την ισχνή ελπίδα για τη σωτηρία της μετά την κάθε άλλο παρά ομαλή εγκυμοσύνη της. Στην πιανιστική ερμηνεία του έργου η συνοδεία στο αριστερό χέρι δηλώνει αυτή την ευθραυστότητα. Η μελωδία στο δεξί χέρι, αποτυπώνει την ικεσία του συνθέτη προς τον Θεό και το κλάμα του στη δύσκολη εκείνη ώρα.

«Το κονσέρτο του Αρανχουέθ» γραμμένο σε μια ζοφερή ιστορική συνθήκη για την Ισπανία, με το τέλος του εμφυλίου και την επικράτηση του Φρανκισμού, θα μπορούσε να θεωρηθεί και ως κραυγή αγωνίας για τα ιστορικά συμφραζόμενα.

Ο Μάιλς Ντέιβις που διασκεύασε το δεύτερο μέρος του έργου σε αριστουργηματικό τζαζ έπος υπό τον τίτλο «Scetches of Spain» ανέφερε τα εξής: «Αυτή η μελωδία είναι τόσο δυνατή ώστε στο φόρτε της να ηχεί απαλά αλλά όταν την ερμηνεύεις απαλά να αποκτά μια παράξενη ένταση».

Παραθέτουμε τρεις εκδοχές της μνημειώδους αυτής σύνθεσης. Η πρώτη όπως ερμηνεύεται στο πιάνο από τον ίδιο τον συνθέτη, η δεύτερη με σολίστα τον Πάκο ντε Λουτσία και η τρίτη με τον Μάιλς Ντέιβις στην περίφημη τζαζ διασκευή.